Προσοχή: Ακολουθεί μακροσκελές κείμενο με φιλοσοφικές αναλύσεις επιπέδου Μουσκάλλη και εύθραυστα συμπεράσματα. Διαβάστε με δική σας ευθύνη.
Εγώ, που πάντα ελάλουν ότι το πάντρεμα Ελληνισμού-Χριστιανισμού εν οξύμωρο σχήμα, δηλώνω μέα κούλπα! Ένας συντοπίτης μας ήταν που τους πρώτους που αντιληφθήκαν το δυναμικό των τύψεων ως εργαλείου κατανεμημένης αυτοεπιβαλλόμενης χειραγώγησης. Ο γνωστός μας από τα τετρασέλινα Ζήνωνας είχε ως αρχή, μεταξύ άλλων, ότι “αφετηρία της φιλοσοφίας […] είναι η συνειδητοποίηση της προσωπικής αδυναμίας” [1]. Συνειδητοποιούμε λοιπόν την προσωπική μας αδυναμία, κάτι σε στυλ ανώνυμοι αλκοολικοί, τζαι ξεκινούμε να βελτιωνούμαστε.
Προχωρώ λοιπόν κατευθείαν στο ζουμί (συγχωρήστε το ομολογουμένως αηδιαστικό λογοπαίγνιο με τον τίτλο). Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, μια που τες μετρικές του Ζήνωνα για την επιτυχία του αυτοελέγχου για το άτομο ήταν “αν δεν βλέπει πια στα όνειρα του ότι έχει υποκύψει σε κάποιο αισχρό πάθος”. [2] Όχι πολύ αργότερα (4ος αιώνας), οι χριστιανοί μοναχοί δανείζουνται που τες αρχαιοελληνικές φιλοσοφικές σχολές τζαι στήνουν το χριστιανικό τρόπο ζωής πάνω στο τρίπτυχο “πρακτική, φυσική, θεολογία”.
Συγκεκριμένα, ο Ευάγριος ο Ποντικός [3], κάμνει καθαρή αντιστοιχία των τριών αυτών επιπέδων της πλατωνικής σχολής σε επίπεδα ανύψωσης προς το Θεό. Στο πρώτο στάδιο εξαγνισμού, δηλαδή την πρακτική, ο πιστός κατακτά την απάθεια (απουσία παθών, όι με την έννοια της αναισθησίας). Για μετρική της προόδου στην πρακτική, ο Ευάγριος υιοθετεί πλήρως το Ζήνωνα, έτσι η ονείρωξη γίνεται επίσημα αμαρτία για κάθε χριστιανό που επιδιώκει να προοδεύσει προς τη φυσική (αταραξία), τζαι να φτάσει στο τελικό στάδιο της θεολογίας (της θεωρίας του μυστηρίου της τριαδικότητας).
Η ονείρωξις λοιπόν ήταν ανέκαθεν αρνητική για οποιονδήποτε προσπαθούσε να ανυψωθεί πνευματικά. Πιο σημαντικά όμως, αποτελεί ένα από τους σπάνιους συνδετικούς κρίκους αρχαιοελληνικής καθημερινότητας με την χριστιανική παράδοση. Πελλάρες; Ίσως.
[1] Επίκτητος, “Διατριβαί”.
[2] Πλούταρχος, “Πως μπορούμε να αντιληφθούμε την πρόοδο μας όσον αφορά την αρετή”.
[3] Ευάγριος Ποντικός, “Περί των Πρακτικών”.
