Φιλελευθεροκοσκινίσματα

Φοβερό πράμα οι εσωτερικές άμυνες. Κάμνουν ακόμα τζαι τους πιο διαβασμένους επιστήμονες να συγχίζουν τες βούρτσες με τες …χτενιές. Πιάστε ας πούμε τους καλαμαράδες φιλελεύθερους[1]. Οι λίγοι που βασίζουν το φιλελευθερισμό τους στη φιλοσοφία εν εναντίον του πολέμου (γενικά, αλλά δαμαί εννα μιλήσουμε για το Ιράκ). Ασχέτως του αν συμφωνώ με τη φιλοσοφία τους, έχουν σωστά επιχειρήματα. Όπως τους υποδεικνύει τζαι ο ίδιος ο Ρολς στη Θεωρία της Δικαιοσύνης “τα δικαιώματα που εξασφαλίζονται από τη δικαιοσύνη δεν υπόκεινται σε πολιτική διαπραγμάτευση ή στην άλγεβρα των κοινωνικών συμφερόντων”[2]. Με λίγα λόγια εν έσιει κανένα δικαίωμα ο Μπους να αγγίξει έστω τζαι έναν μη ένοχο για τρομοκρατία Ιρακινό, ούτε καν για να εξασφαλίσει την ασφάλεια ολόκληρου του Αμερικανικού έθνους (πόσο μάλλον για να πιάσει τα πετρέλαια μια μικρή ελίτ της επιλογής του).

Όπως γίνεται συχνά όμως η ψυχολογία διαλύει τη φιλοσοφία χωρίς καν να γίνει αντιληπτή η διάλυση της που το άτομο. Έτσι έχουμε το εξής φαινόμενο γρίππης των πτηνών στα κοκκόρια. Ο μέσος καλαμαράς φιλελεύθερος θωρεί τους αριστερούς να καταφέρουνται εναντίον της ελεύθερης αγοράς (ή τουλάχιστον του κράτους με το πιο κοντινό σύστημα στην ελεύθερη αγορά) διότι κάμνει τον πόλεμο στο Ιράκ. Αμέσως ανάφκουν τα λαμπούθκια κινδύνου, τζαι ενεργοποιούνται οι αμυντικοί ελιγμοί (κάτι σαν Σταρ Τρεκ). Πρέπει με κάποιο τρόπο να υποστηρικτεί η απόφαση της Αμερικής, διότι στα μάθκια τους εν ένα είδος απειλούμενης “μητέρας πατρίδας”.

Το εκπληκτικό εν ότι τόσο πολλά αγχώνουνται που την ανάγκη να υποστηριχθεί άμεσα μια πολιτική απόφαση η οποία εν επηρεάζει καν ουσιαστικά την ίδια τη φιλοσοφία τους, που καταλήγουν σε ένα επιχείρημα της αντίπαλης φιλοσοφίας, της χρησιμότητας (utilitarianism). Ξεκινούν την υπολογιστική τους τζαι μετρούν πόσοι επεθανίσκαν με τον Σαντάμ, πόσοι πεθανίσκουν τωρά, τζαι τα μαθηματικά αποδεικνύουν αναμφισβήτητα (για τζείνους, διότι εγώ βρίσκω τα μαθηματικά τους κάπως αυθαίρετα) ότι ο πόλεμος στο Ιράκ ήταν σωστή απόφαση. Προσέξετε ότι το αν συμφωνώ ή αν διαφωνώ με τη συλλογιστική τους εν εντελώς άσχετο. Εγώ απλά σχολιάζω τη φιλοσοφική βάση του επιχειρήματος τους, η οποία μόνο φιλελεύθερη δεν είναι.

Μήπως τελικά η έγνοια τους δεν είναι τα δικαιώματα του ατόμου; Στο φιλελευθερισμό υποτίθεται ότι η δικαιοσύνη είναι υπεραξία (όχι με τη αριστερή εργατική έννοια, αλλά με την έννοια που της έδωσε ο φιλελευθερισμός, της αξίας υπεράνω όλων των αξιών). Ο Καντ λέει ότι “οι έννοιες του καλού και του κακού πρέπει να οριστούν μετά και μέσω της δικαιοσύνης”[3] και όχι το αντίστροφο. Ο Ρολς λέει ότι “η δικαιοσύνη είναι η πρώτη αρετή των κοινωνικών θεσμών”[2]. Ακόμα και αν οι δύο τους ήταν υπέρ του πολέμου στο Ιράκ, το εποχείρημα τους σίγουρα δεν θα έμοιαζε καθόλου με αυτά που ακούμε από τα σύγχρονα κοκκόρια. Παρενθετικά, να πούμε ότι τζαι στην αντίπαλη ιδεολογία της χρησιμότητας, ο Μιλλ παραδέχεται ότι “στέκει ψηλότερα στη σκάλα της κοινωνικής χρησιμότητας (utility), και έχουμε συνεπώς ύψιστη υποχρέωση να την ακολουθούμε, περισσότερο από όλες τις άλλες”[4], αλλά δέχεται ότι το γενικό καλό μπορεί να αλλάξει το στάτους μιας απόφασης από σωστή σε λανθασμένη αναλόγως των περιστάσεων.

Ο Ρόλς μας υπενθυμίζει ξεκάθαρα ότι “η δικαιοσύνη δεν δέχεται ότι η απώλεια της ελευθερίας για μερικούς γίνεται σωστή από ένα μεγαλύτερο καλό που απολαμβάνουν άλλοι. Δεν επιτρέπει οι θυσίες που υποχρεώνονται μερικοί να υποστούν να επισκιάζονται από τη μεγαλύτερη σούμα πλεονεκτημάτων που απολαμβάνουν οι πολλοί”[2] και μάλλον θα ήταν εναντίων του πολέμου στο Ιράκ. Ίσως να ήταν υπέρ του πολέμου στο Ιράκ υπό συνθήκες που δεν σχετίζονται με τη συλλογιστική των φιλελευθέρων σήμερα (οι ίδιοι έχουν παραδεχτεί ευρέως ότι ο πόλεμος δεν έχει σχέση με την καταπίεση της ελευθερίας των Ιρακινών από το Σαντάμ, οπότε το όλο επιχείρημα του ηθικού δικαιώματος υποστήριξης διά της βίας των ατομικών δικαιωμάτων σε ανελεύθερες κοινωνίες πάει στον κάλαθο), για αυτό εν θα ασχοληθώ καν με τα σχετικά του επιχειρήματα.

Καταλήγω λοιπόν ότι για χάρην υπεράσπισης μιας απόφασης των ΗΠΑ, τα κοκκόρια εγκαταλείπουν το στρατόπεδο του φιλελευθερισμού τζαι κατατάσσουνται στους υποστηρικτές της θεωρίας της χρησιμότητας, ότι δηλαδή το γενικό καλό υπερισχύει του ατομικού. Οι συνέπειες είναι φοβερές γιατί μάλλον καταρρίπτουν έτσι τη βάση πάνω στην οποία στέκεται το οικονομικό τους σύμπαν, αλλά επιλέγουν (ασυνείδητα;) αυτή την επιλογή γιατί οι ΗΠΑ στέκουν στο ψυχικό τους κόσμο ως υπαρκτό σύμβολο μιας φιλοσοφίας, τζαι πολλά συχνά το υπαρκτό σύμβολο καταντά (με τα κουσούρια τζαι τα μειονεκτήματα του) να υπερισχύει της αξίας που αντιπροσωπεύει (το ίδιο επιχείρημα αναπτύξαν πολλά επιτυχημένα τζαι οι ίδιοι στην πείπτωση του Τσε Γκεβάρα).

ΥΓ: Οι μεταφράσεις είναι όλες δικές μου γιατί τα βιβλία μου επί του θέματος εν στα αγγλικά.

[1] Ξέρω ότι το φιλελεύθερος εν πολλά προβληματικός όρος, σας παρακαλώ ανεκτείτε τον. Στην προκειμένη περίπτωση μιλώ για το liberalism όπως το ορίζει αρχικά ο Καντ, τζαι εξελίσσει το στη σύγχρονη βιλιογραφία ο Ρολς.

[2] John Rawls, A Theory of Justice, 1971

[3] Immanuel Kant, Critique of Practical Reason, 1788

[4] John Stuart Mill, On Liberty, 1863

Σάββατο, 17/12/2005. Καταχωρήθηκε στα Πολιτικά

11 Αντιδράσεις από τους έξω

Αντιδράστε